Ως δασκάλα, έχω βρεθεί αρκετές φορές αντιμέτωπη με σχόλια μεταξύ μαθητών, που αρχικά μοιάζουν μικρά και ασήμαντα, αλλά στην πραγματικότητα φέρουν προκαταλήψεις και στερεότυπα. Φράσεις με ειρωνικό τόνο όπως «Τι επίθετο είναι αυτό; Από πού είσαι;», «Δεν του δίνουμε τη μπάλα, δεν ξέρει να παίζει», «Αυτό το χρώμα είναι για κορίτσια, όχι για σένα», «Κλαις συνέχεια και κάνεις σαν κορίτσι» κι άλλες πολλές, έχουν σημαντική επίδραση στο παιδί που τις δέχεται.
Θυμάμαι ένα περιστατικό σε καλοκαιρινό camp, εν ώρα διαλείμματος, όπου ένα αγόρι επαναλάμβανε συνεχώς την καταγωγή μίας συμμαθήτριάς του κοροϊδευτικά. Όταν το κορίτσι μιλούσε με τους συμμαθητές της, εκείνος της απαντούσε στα ελληνικά, μιμούμενος όμως χλευαστικά την προφορά που κάποιοι άνθρωποι από τη συγκεκριμένη χώρα μπορεί να κατέχουν. Παρένθεση, χωρίς να αναφερθώ πιο συγκεκριμένα, η υιοθέτηση φράσεων, συχνά υβριστικών, αλλά και η μίμηση του τρόπου ομιλίας ανθρώπων από την χώρα καταγωγής της κοπέλας, για κάποιο ανεξήγητο και τρομακτικό συνάμα λόγο, έχουν γίνει πολύ «της μόδας». Πολλοί μαθητές θα μου πουν για βιντεάκια που βλέπουν με τις συγκεκριμένες συμπεριφορές, θα μιλήσουν τόσο ασυναίσθητα και φυσιολογικά με αυτόν τον ειρωνικό και κοροϊδευτικό τρόπο ομιλίας, ο οποίος έχει σε πολλούς γίνει συνήθεια.
Πηγαίνοντας πίσω λοιπόν στο περιστατικό, η συμμαθήτρια του παιδιού στην αρχή ενώ προσπαθούσε να γελάσει αμήχανα, σιγά-σιγά έπαψε να συμμετέχει στη συζήτηση και αποτραβήχτηκε ενοχλημένη. Όταν την πλησίασα αργότερα, μου είπε κάτι που είχε τονίσει και στον συμμαθητή της: «Δεν ξέρω γιατί με κοροϊδεύει για κάτι που δεν μπορώ να αλλάξω»
Αυτή η ρατσιστική συμπεριφορά, έχει υπόβαθρο και βαθιά αιτία από το περιβάλλον του παιδιού. Αυτό λοιπόν που δεν επετεύχθη από κάποιον οικείο στο περιβάλλον του, ο τονισμός δηλαδή ότι αυτές οι συμπεριφορές υποτιμούν την ταυτότητα του ανθρώπου εν γένει, πρέπει να επιτευχθεί από εμάς. Αν δεν αντιδράσουμε, περνάμε το μήνυμα ότι τέτοιες συμπεριφορές είναι αποδεκτές, με τις διακρίσεις να θεωρούνται κανονικές.
Πώς αντιδρούμε;
Η παρέμβαση χρειάζεται να είναι άμεση, αλλά όχι τιμωρητική. Ακόμα κι αν εκείνη τη στιγμή βρισκόμαστε υπό πίεση και σύγχυση, δεν θα πρέπει να επιπλήξουμε έντονα τον μαθητή. Αυτό θα φέρει μόνο έντονες αντιδράσεις και άρνηση από μέρους του. Όταν τότε άκουσα το συγκεκριμένο σχόλιο, ρώτησα τον μαθητή: «Γιατί θεωρείς αστείο να μιλάς για την καταγωγή κάποιου; Πώς νομίζεις ότι νιώθει η συμμαθήτριά σου; Θα σου άρεσε να στο κάνει κάποιος κι εσένα αυτό;» Αυτές οι ερωτήσεις μαζί με ήρεμο διάλογο βοηθούν τα παιδιά να κατανοήσουν τη σημασία των λόγων τους και να σκεφτούν με ενσυναίσθηση. Πολλές φορές καλό είναι να αφήνουμε ένα διάστημα ηρεμίας και σιωπής μετά την επισήμανση και συζήτηση με το παιδί, ώστε να αναλογιστεί και να σκεφτεί όσα έχουν ειπωθεί.
Δραστηριότητες-Βοηθοί
Μια από τις δραστηριότητες που χρησιμοποιώ συχνά για να δείξω στα παιδιά τη δύναμη των λόγων τους είναι να τους δώσω ένα φύλλο χαρτί και να τους ζητήσω να το τσαλακώσουν. Μετά, τους λέω να το ισιώσουν ξανά. Όσο κι αν προσπαθήσουν, το χαρτί δεν γίνεται όπως πριν. Τους εξηγώ ότι οι λέξεις μας, ακόμη κι αν συνοδεύονται από συγγνώμη, αφήνουν σημάδια.
Μια άλλη δραστηριότητα είναι τα «Βάζα των Συναισθημάτων»: φτιάχνω δύο βάζα, το ένα για «θετικά σχόλια» και το άλλο για «αρνητικά σχόλια». Ζητώ από τους μαθητές να γράψουν παραδείγματα σχολίων που έχουν ακούσει ή πει και να τα τοποθετήσουν στο κατάλληλο βάζο. Στη συνέχεια, συζητάμε πώς τα θετικά σχόλια ενισχύουν την αυτοπεποίθηση, ενώ τα αρνητικά πληγώνουν και δημιουργούν αποστάσεις.
Τέλος, χρησιμοποιώ τη δραστηριότητα του «Καθρέφτη των Σχολίων», όπου ζητώ από τα παιδιά να φανταστούν ότι κρατούν έναν καθρέφτη. Ό,τι λένε στους άλλους επιστρέφει σε αυτά. Με αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά συνειδητοποιούν ότι τα λόγια τους δεν αφορούν μόνο τους άλλους, αλλά επηρεάζουν και την εικόνα για τον εαυτό τους.
Όταν βοηθάμε τα παιδιά να καταλάβουν τη δύναμη των λέξεών τους, δημιουργούμε μια τάξη όπου κυριαρχεί ο σεβασμός και η αποδοχή. Έτσι, μαθαίνουν να χτίζουν σχέσεις με ενσυναίσθηση και να βλέπουν τη διαφορετικότητα ως πηγή δύναμης και ομορφιάς.
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου